Burkulma neden olur?

Burkulma Neden Olur?

Burkulma, eklemi destekleyen bağların normal hareket sınırının ötesinde gerilmesi veya kısmen ya da tamamen yırtılması sonucu oluşan yaygın bir yaralanmadır. En sık ayak bileğinde görülse de diz, el bileği, parmaklar ve başparmak gibi eklemlerde de ortaya çıkabilir. Peki, burkulma neden olur ve burkulma riskini artıran faktörler nelerdir?

Burkulmalar genellikle dengesiz bir zeminde yürümek, spor sırasında ani yön değiştirmek, düşmek veya eklemin ters bir pozisyonda hareket etmesi sonucunda meydana gelir. Yaralanmanın şiddetine bağlı olarak ağrı, şişlik, morarma, hareket kısıtlılığı ve üzerine basmakta zorlanma görülebilir.

Burkulma Nedir?

Bağlar, kemikleri birbirine bağlayan ve eklemlerin dengeli biçimde hareket etmesine yardımcı olan güçlü, esnek dokulardır. Eklemin ani ve zorlayıcı bir hareketle normal sınırlarını aşması, bu bağların gerilmesine veya hasar görmesine yol açabilir. Bu duruma burkulma adı verilir.

Burkulma ile kas veya tendon yaralanması aynı şey değildir. Kasları kemiğe bağlayan dokular tendon, kemikleri birbirine bağlayan dokular ise bağ olarak adlandırılır. Burkulma bağları etkilerken, kas ve tendonlarda oluşan benzer yaralanmalar genellikle zorlanma olarak tanımlanır.

Burkulma Neden Olur?

Burkulmanın temel nedeni, ekleme uygulanan kuvvetin bağların dayanabileceğinden daha fazla olmasıdır. Bu durum günlük yaşamda basit bir adım sırasında gelişebileceği gibi yoğun fiziksel aktivite esnasında da ortaya çıkabilir.

1. Dengesiz zeminde yürümek

Taşlı, çukurlu, kaygan veya bozuk zeminlerde yürürken ayak bileği kolayca içe ya da dışa doğru dönebilir. Özellikle ayak tabanının aniden yana eğilmesi, ayak bileğinin dış tarafındaki bağlarda burkulmaya neden olabilir.

2. Spor sırasında ani hareketler yapmak

Basketbol, futbol, voleybol, tenis ve koşu gibi sporlarda ani durma, hızlanma veya yön değiştirme eklemler üzerinde yoğun stres oluşturur. Zıpladıktan sonra dengesiz biçimde yere basmak da özellikle ayak bileği burkulmalarının sık nedenleri arasındadır.

3. Düşmek veya takılmak

Merdivenden inerken, kaldırım kenarında veya ev içinde halıya takılarak düşmek eklemin normalden fazla bükülmesine yol açabilir. Düşme sırasında elin üzerine kapanmak ise el bileği ya da parmaklarda burkulmaya neden olabilir.

4. Uygun olmayan ayakkabı kullanmak

Desteksiz, ayağa tam oturmayan veya yüksek topuklu ayakkabılar dengeyi bozabilir. Bu ayakkabılar ayak bileğinin daha kolay yana dönmesine ve bağların zorlanmasına zemin hazırlar.

5. Kas ve eklem dengesizliği

Eklem çevresindeki kasların zayıf olması, eklemin yeterince desteklenememesine neden olur. Esnekliğin azalması, eklem hareket açıklığının kısıtlanması veya ısınmadan egzersiz yapılması da burkulma riskini artırabilir.

6. Daha önce burkulma yaşamış olmak

Daha önce burkulan bir eklem, bağların gevşemesi veya iyileşme sürecinin tamamlanmaması nedeniyle yeniden yaralanmaya daha yatkın olabilir. Bu nedenle önceki burkulma sonrasında rehabilitasyon ve kas güçlendirme egzersizleri önem taşır.

7. Yorgunluk ve dikkat dağınıklığı

Yoğun egzersiz, uykusuzluk veya uzun süre ayakta kalma sonrasında kaslar eklemleri yeterince koruyamayabilir. Yorgunluk, denge ve koordinasyonu da bozarak yanlış basma riskini artırır.

Burkulma En Çok Hangi Bölgelerde Görülür?

Burkulma Belirtileri Nelerdir?

Burkulma belirtileri, bağdaki hasarın derecesine göre değişebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yaralanan eklemde ani veya giderek artan ağrı
• Şişlik ve hassasiyet
• Ciltte morarma veya renk değişikliği
• Eklemi hareket ettirmekte zorlanma
• Üzerine basamama ya da ağırlık verememe
• Eklemde gevşeklik veya dengesizlik hissi
• Yaralanma sırasında “çıtlama” veya “kopma” hissi

Burkulma sonrasında görülen şişlik ve morarma, dokulardaki küçük damarların hasar görmesiyle oluşabilir. Ancak belirgin şekil bozukluğu, çok şiddetli ağrı veya hareket kaybı varsa yalnızca burkulma düşünülmemeli; kırık ve çıkık ihtimali de değerlendirilmelidir.

Burkulma Dereceleri

Birinci derece burkulma

Bağlarda hafif gerilme vardır ancak bağ dokusu büyük ölçüde sağlam kalır. Hafif ağrı ve sınırlı şişlik görülür. Eklem genellikle hareket ettirilebilir ve kişi çoğu zaman üzerine basabilir.

İkinci derece burkulma

Bağın kısmen yırtılması söz konusudur. Orta veya şiddetli ağrı, belirgin şişlik, morarma ve hareket kısıtlılığı oluşabilir. Üzerine basmak ya da eklemi kullanmak zorlaşır.

Üçüncü derece burkulma

Bağ tamamen kopmuş olabilir. Şiddetli ağrı her zaman görülmeyebilir; çünkü bağın tamamen kopmasıyla bazı sinir uçları da zarar görebilir. Bununla birlikte eklemde belirgin dengesizlik, ciddi şişlik, morarma ve üzerine basamama meydana gelebilir.

Burkulma Sonrasında Ne Yapılmalı?

Burkulma sonrasında ilk amaç ağrıyı ve şişliği azaltmak, eklemi daha fazla hasardan korumaktır. İlk 24-48 saat içinde aşağıdaki uygulamalar yardımcı olabilir:

• Dinlenme: Yaralanan ekleme mümkün olduğunca yük vermeyin ve ağrıyı artıran hareketlerden uzak durun.
• Soğuk uygulama: Buzu doğrudan cilde temas ettirmeden, bir beze sararak 15-20 dakika uygulayın. Gün içinde birkaç kez tekrarlanabilir.
• Kompresyon: Elastik bandaj şişliği azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak bandaj çok sıkı sarılmamalıdır.
• Yüksekte tutma: Yaralanan bölgeyi kalp seviyesinden yukarıda tutmak şişliğin azalmasını destekleyebilir.

Soğuk uygulama sırasında ciltte uyuşma, aşırı solukluk veya renk değişikliği meydana gelirse uygulamaya ara verilmelidir. Ağrı kesici kullanmadan önce kişinin mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve alerjileri dikkate alınmalıdır.

Burkulma Ne Kadar Sürede İyileşir?

İyileşme süresi burkulmanın derecesine, yaralanan ekleme ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Hafif burkulmalar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde düzelmeye başlayabilir. Orta dereceli burkulmalarda iyileşme birkaç hafta sürebilir. Bağın tamamen koptuğu ciddi yaralanmalarda ise tedavi ve rehabilitasyon süreci daha uzun olabilir.

Ağrı azaldığında eklemi tamamen hareketsiz bırakmak yerine, doktor veya fizyoterapist önerisiyle kontrollü hareket ve güçlendirme egzersizlerine başlanabilir. Erken dönemde aşırı yüklenmek ise iyileşmeyi geciktirebilir ve tekrar burkulma riskini artırabilir.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir:

• Şiddetli ağrı veya hızla artan şişlik
• Yaralanan bölgeye hiç basamama ya da eklemi kullanamama
• Belirgin şekil bozukluğu
• Uyuşma, karıncalanma veya parmaklarda soğukluk
• Yaralanma sırasında kopma ya da çatlama sesi duyulması
• Morarmanın kısa sürede yayılması
• Evde uygulanan yöntemlere rağmen birkaç gün içinde düzelme olmaması
• Aynı eklemin sık sık burkulması

Doktor gerekli görürse fizik muayenenin yanı sıra röntgen, ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme gibi tetkikler isteyebilir. Bu incelemeler kırık, bağ yırtığı veya kıkırdak hasarının belirlenmesine yardımcı olur.

Burkulma Nasıl Önlenir?

Burkulmayı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak riski azaltmak için bazı önlemler alınabilir:

• Egzersiz öncesinde yeterli ısınma ve sonrasında esneme yapın.
• Yapılan spora uygun, ayağı ve bileği destekleyen ayakkabılar kullanın.
• Bozuk, kaygan ve düzensiz zeminlerde dikkatli yürüyün.
• Kasları ve eklem çevresini güçlendiren egzersizleri düzenli uygulayın.
• Yorgunken yoğun ve ani hareketler gerektiren sporlardan kaçının.
• Daha önce burkulmuş eklem için doktor önerisiyle destekleyici bandaj veya ortez kullanın.
• Egzersiz yoğunluğunu birden artırmak yerine kademeli olarak yükseltin.

Sonuç

Burkulma neden olur? sorusunun yanıtı çoğunlukla eklemin ani, ters veya zorlayıcı bir hareketle normal sınırlarını aşmasıdır. Dengesiz zeminde yürümek, spor sırasında yön değiştirmek, düşmek, uygun olmayan ayakkabı giymek ve daha önce burkulma yaşamış olmak en önemli risk faktörleri arasındadır.

Hafif burkulmalar dinlenme, soğuk uygulama, kompresyon ve eklemi yüksekte tutma ile düzelebilir. Ancak şiddetli ağrı, belirgin şişlik, şekil bozukluğu veya üzerine basamama gibi belirtiler varsa kırık ya da ciddi bağ yaralanması ihtimaline karşı gecikmeden bir sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve doktor muayenesinin yerini tutmaz. Şikâyetlerinizin şiddetine veya süresine göre bir ortopedi ve travmatoloji uzmanından destek almanız önemlidir.